---> YTC <--- 
Trong thú chơi tiêu khiển của , Kim Long Quá Bối được xem như đứng hàng đầu trong các loại vì màu sắc rực rỡ của chúng. Dĩ nhiên màu sắc của luôn là lý do có nhiều ma lực quyến rủ người xem, cũng như người chơi, nhưng bằng những phương pháp nào chúng ta có thể mang ra được hết tiềm năng và duy trì màu sắc của Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ? Đây là chủ đề của bài viết này, và cũng như những bài viết trước, tin hay không tin, các bạn là người hoàn toàn quyết định. Chủ đích của bài viết chỉ mong được chia sẽ một vài kiến thức/kinh nghiệm trong thú chơi Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ.
Trước tiên tôi xin được khẳng định mỗi một loại đều có những nét đẹp riêng của chúng, nhưng vì đây là bài viết chủ đề về Kim Long Quá Bối, nên phải nói nhiều đến giống loại này. Nếu phải so sánh về cách nuôi dưỡng giữa Kim Long Quá Bối và Huyết Long, thì phương thức nuôi và chăm sóc Huyết Long đòi hỏi nhiều công sức và sự nhẫn nại hơn. Lý do là vì với Kim Long Quá Bối, giống tốt, ở kích thước 25-30 cm, các bạn đã có thể thích thú và trâm trồ khi quan sát chúng, vì màu sắc của Kim Long Quá Bối ở tuổi này đã phát triển và khi được kích thước 38-40cm thì hầu như chúng ta có thể đoán biết được đến ~90% tiềm năng của chúng. Nhưng đối với Huyết Long, thì ơ kích thước tương tự , chúng ta khó lòng mà tiên đoán, vi Huyết Long lên màu rất chậm , lắm lúc phải chờ đợi đến năm thứ 3/4 để có thể thấy được màu sắc của Huyết Long.
Vì đây là bài viết về màu sắc nên tôi sẽ chú trọng và đi vào chi tiết về những yếu tố và phương thức để có thể khả dĩ giúp cho Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ lên màu. Những yếu tố này được chia theo tỉ lệ bách phân như sau:
- Di truyền (~60%)
- Phẩm chất nước của bể (~20-25%)
- Thức ăn (~15%)
- Ánh sáng/Đèn (~5%).
1. Di Truyền
Yếu tố này chúng ta sẽ không thay đổi hay làm gì được ở phần này. Muốn có một Kim Long Quá Bối với màu sắc và hình dáng mê hoặc lòng người, quan trọng nhất vẩn là di truyền. Câu "con nhà tông không giống lông cũng giống cánh" thật là chí lý ở đây, tuy nhiên giống cá đẹp thì sẽ ít có vì trong một bầy cá thường chỉ có 5-6 con tuyệt đep, và chúng thật đắt tiền. Đây là điều kiện tiên quyết, không thể bàn cải chi ở đây, ngoại trừ chuẩn bị tiền thật nhiều để mua.
2. Phẩm chất nước của bể
a. Kích thước của bể/Hệ thống lọc nước
Đầu tư vào một bể/hồ có kích thước ít nhất là 150cmX60cmX60cm là điều cần thiết, vì lớn rất mau, bạn sẽ tiết kiệm được tiền bạc và thời gian di chuyển cá sau này (nếu không muốn bàn đến chuyện cá bỏ ăn khi phải chuyển bể/hồ). Nếu khả năng tài chánh không là vấn đê, bạn nên bỏ tiền mua/thiết kế một hệ thống lọc thật hửu hiệu có khả năng thanh lọc/ xử lý các chất thải của cá, ammonia, nitrite, nitrate. Các độc tố này có liên quan trực tiếp đến sức khoẻ và sự lên màu của cá.
b. Độ pH
Mặc dầu Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ có thể sống khoẻ mạnh trong môi trường nước hơi acid của Huyết Long (pH 6-6.5), nhưng thật sự không tốt cho màu sắc của Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ. Độ pH nước của Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ nên ở độ nước kiềm (pH ~ 7.5-8.0). Khác hẳn với Huyết Long cần lên màu đỏ, và màu đỏ như đã đê cập trong bài viết về Huyết Long, sẽ có đặc tính lây lan trong môi trường nước acid. Đối với Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ, sư lên màu của chúng hoàn toàn ngược lại. Sắc tố chủ yếu về màu sắc của Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ là màu đen. Màu đen sẽ phối hợp với các màu khác, mà theo yếu tố di truyền cá đã thừa hưởng từ bố mẹ của chúng, để lên các sắc màu như: vàng, xanh lá cây, tím, xanh da trời.
Màu đen trong một môi trường nước kiềm (pH ~7.5-8.0 hoăc cao hơn, nhưng đối với KL chúng ta không nên để độ pH lên cao quá 8.0) sẽ có đặc tính lây lan, không tích tụ lại một chổ trong các tế bào màu sắc. Màu đen cần phải có đặc tính lây lan/di chuyển này để có thể pha trộn với các màu sắc tích tụ từ thức ăn vừa nêu trên, cộng thêm yếu tố phản quang của mặt trời/anh sáng/ ánh đèn để tạo nên các màu sác mà chúng ta thường thấy ở Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ. Đây là sự khác biệt căn bản trong thể chế nước giữa Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ và Huyết Long.
Theo yếu tố di truyền, Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ sẽ thừa hưởng các tế bào màu sắc ở 3 vị trí. Phần trên cùng của vẩy thường là các mô tế bào tích tụ sắc tố đen, dưới đó là các mô tế bào có đặc tính phản quang, và bên dưới là các mô tế bào tích tụ các màu sắc vàng, xanh.
Các mô tế bào ở phần giữa có đặc tính phản quang, là các tế bào giúp chúng ta thấy được sự óng ả của màu sắc nơi cá. Chúng là các tinh thể trong suốt như thuỷ tinh, và có thể tìm thấy trong các thưc ăn có nhiều chất purines. Càng nhiều chất purines trong thức ăn tích tụ ở các mô tế bào phản quang này, sự óng ánh của cá càng rực rỏ và đẹp hơn.
Khi các mô tế bào tich tụ chất melanin (màu đen) phối hợp với các mô tế bào phản quang, và khi ánh sáng rọi vào thân thể cá, các mô tế bào sắc tố đen này có khả năng di chuyển hay tích tụ (do di truyền). Nếu di chuyển được, màu đen sẽ có tác dụng cản trở sư phản quang, và vì thế chúng ta sẽ thấy được nền vẩy màu xanh da trời/tím (xanh da troi hay tím tuỳ theo sư phối trí của chất melanin). Trong trường hợp vì yếu tố di truyền, các mô tế bào melanin không di chuyển được, nên không cản trở được các tinh thể có đặc tinh phản quang, chúng ta sẽ thấy được màu xanh lá cây nếu chất Beta- carotenoids tích tụ ít, hoặc chúng ta sẽ nhận thấy được màu vàng nếu chất Beta-carotenoids tich tụ nhiều trong các mô tế bào tích tụ sắc tố.
3. Thức ăn
Như đã nêu trên, màu sắc của Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ tuỳ thuộc vào sự phối hợp giũa các hoá chất tích tụ từ thức ăn, và các tế bào phản quang.
a. Màu vàng
Nên cho cá ăn thức ăn có nhiều chất beta-carotenoids , rất nhiều trong tôm/tép. Đây là lý do tại sao ma các loai giống thường được cho ăn loại thức ăn này.
b. Màu đen
Nên cho cá ăn các loai dế/gián. Trong lớp vỏ cứng bọc bên ngoài của bọn này có tích tụ nhiều chất melanin. Các bạn cũng chẳng nên vặt chân của bọn này làm gì , vì chúng chứa nhiều chất melanin. sinh sống ngoài thiên nhiên, nào có ai vất bỏ chân của các loại côn trùng này giùm chúng, chúng xơi tươi nguyên con.
c. Sự óng ánh tích tụ nhiều ở các thưc ăn có chứa nhiều chất purine
Thịt bò, thìt gà, thịt heo, tim gà, tim bò. Chắc bạn đang thắc mắc là có nên cho Kim Long Quá Bối? Kim Long Hồng Vỹ ăn mấy thứ này không? Và nơi môi trường thiên nhiên của làm gì có mấy loại thức ăn này?
Câu trả lời dĩ nhiên là không có, nhưng bạn có muốn cá của bạn lên màu vẩy óng ả hay không? Tôi vẫn thường cho cá của toi xơi tuần một lần một trong các nhóm thức ăn nêu trên, thái nhỏ, nhưng bạn phải tập, vi đây không phải là món ăn chính của chúng.
Cá mồi là nguồn calcium cần thiết cho cá, bạn nên để món này vào thực đơn của Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ.
4. Ánh sáng/Đèn
Ánh sáng rất cần thiết cho sự tích tụ của chất Beta-carotenoids, vì khi cặp mắt của cá tiếp nhận được ánh sáng qua các mô tiếp nhận ánh sáng ở võng mạc sẽ kích thích một chuổi phản ứng hoá học mà cuối cùng là dẩn đến sự tích luỹ của Beta-carotenoids nhận được từ thức ăn. Kim Long có được tên là Kim Long , nếu nhìn trên phương diện phân tử học thì tất cả bắt nguồn từ đây. Chất calcium rất quan trọng vì chất beta-carotenoids cần phải đi cặp với calcium để được vào trong các tế bào xanthophores là nơi cất giữ sắc tố vàng.
Mặc dầu anh sáng/đèn cần thiết, nhưng nếu lạm dụng sẽ làm cho chất melanin trên phần trên của lưng cá (vẩy hàng thứ 6) phát triển mạnh, vi đây là nơi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời nhiều nhất. Vẩy của hàng thứ 6 sẽ trở nên xám đen hơn, và vì thế vẩy của hàng thứ 6 sẽ khó lên màu, và sẽ lên màu chậm hơn.
Ánh sáng đối với Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ không cân thiết phải bật lên nhiều giờ như Huyết Long, 4-8 tiếng/ngày cũng đã đủ vì yếu tố melanin.
Có một điều các bạn cần nên lưu ý là với Huyết Long, Huyết Long sẽ thích nước cũ nhưng phẩm chất nước phải tốt (tuỳ thuộc vào hệ thống lọc nước của bạn), vì nước cũ sẽ là nước acid vì cá thở ra khí CO2, và các chất dơ, cộng thúc ăn sẽ làm nước trong bể từ từ ngày càng acidic. Nếu hệ thống lọc nước tốt và hưu hiệu , sẽ thanh lọc các độc tố, nhưng nước vẫn thích hơp cho Huyết Long vì nước cũ vẩn giữ đặc tinh acid. Màu đỏ có đặc tính lây lan trong môi trường acid!
Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ (vẫn cần một hệ thống lọc nước tốt) , thi hoàn toàn ngược lai, vì melanin (màu đen) sẽ lây lan trong môi trường nước kiềm, và sự lây lan của chất melanin rất cần thiết cho sư phối hơp với các sắc tố khác để lên màu như đã nêu trên. Như đã trình bày, nước của bể cá tư từ sẽ biến dạng qua nước acid, nên không thích hợp mấy cho sự lên màu của Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ (đây là cho căp mắt của chúng ta, chứ thật sư giống nào cũng vẫn thích thể chế nước mềm và acid; nhưngKim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ vẫn sống vui, và sống khoẻ ở một thể chế nước hơi kiềm) Vì biết được đặc tinh và yếu tố cần thiết để lên màu của Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ, nên chúng ta điều chỉnh môi trường nước chút đỉnh để cho hợp nhản với chúng ta.
Nếu bạn nào từ trước đến giờ không hiểu tại sao Huyết Long nên giữ nước củ, mà Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ lại phải thay nước mới thuờng xuyên, thì đây là lý do !!!!
Hy vọng trong khuôn khổ hạn hep của bài viết, tôi đã phần nào giải đáp một số thắc mắc và sự khác biệt căn bản giũa cách nuôi và chăm sóc thế nào để có thể tận dụng được tiềm năng màu sắc tiềm ẩn trong những chú cá Kim Long Quá Bối/Kim Long Hồng Vỹ hay Huyết Long. Chúc các bạn có được những chú cá tuyệt đẹp.
Hormon tăng trưởng và chất tạo màu
Chúng ta thường nghe nói đến việc sử dụng hormon tăng trưởng hay chất tạo màu trộn vào thức ăn để làm tăng màu sắc cho cá cảnh. Hai chất này có phải là một hay không? Khi những thông tin về chất tạo màu Carophyll Pink 10% bắt đầu được phổ biến trên các diễn đàn cá cảnh thì tôi hoàn toàn tin rằng người ta đã nhầm lẫn nó với hormon tăng trưởng. Cho đến khi tôi tình cờ đọc được bài báo dưới đây:
Bài báo nói rằng những băng nhóm tội phạm ở thủ đô Kuala Lumpur, Malaysia đã sử dụng một loại hormon đặc biệt nhập từ Singapore để tiêm vào thức ăn của cá rồng gồm gián, rết và ếch rồi sau đó đem cho loại cá rồng rẻ tiền ăn (theo như mô tả thì có thể là Thanh long hồng vĩ hay Banjar red). Sau 2-3 tuần, cá rồng “dỏm” sẽ trông giống hệt với huyết long. Thông thường, màu của chúng sẽ nhạt dần sau 6 tháng nhưng sẽ kéo dài đến 1 năm nếu cá được nuôi ngoài trời. Cá huyết long giả sau đó được nhập lậu vào Singapore rồi xuất cảnh đi những nước châu Á khác. Nhiều người chơi cá rồng ở Hồng Kông đã mua phải thứ cá rồng “dỏm” này với giá rất cao, khoảng 8.900 đô la Singapore (~5000 đô la Mỹ).
Một nguồn thông tin khác từ người chơi cá rồng ở Mỹ cho rằng cá cảnh được nhập khẩu từ một số nhà cung cấp nhất định luôn có màu sắc giả tạo rồi sau đó lợt dần. Những con cá rồng non có vây màu đỏ là dấu hiệu của chất methyltestosterone. Như vậy, hormon tăng trưởng cũng có khả năng làm tăng màu sắc cho cá, thậm chí thời gian duy trì tác dụng còn lâu hơn cả Carophyll Pink.
Hormon tăng trưởng Methyltestosterone
Hormon tăng trưởng dạng bột bán trên mạng.
Cơ chế tác động của hormon lên màu sắc của cá như thế nào? Khả năng thay đổi màu sắc ở cá nhờ vào cấu trúc của tế bào sắc tố. Khi quan sát tế bào dưới kính hiển vi, bề mặt của nó trông giống như là một mạng nhện. Sắc tố có thể luân chuyển trên các nhánh của mạng. Một khi chúng co cụm vào điểm trung tâm thì màu sắc của cá sẽ trở nên nhợt nhạt. Trái lại, nếu sắc tố tản ra toàn mạng thì màu sắc của cá sẽ đậm hơn; như vậy mức độ đậm hay nhạt của cá là tùy vào mức độ phân tán hay co cụm của sắc tố trên bề mặt của tế bào sắc tố. Sắc tố đen luân chuyển trong tế bào với tốc độ nhanh hơn các sắc tố màu bởi vì tế bào sắc tố đen được điều khiển trực tiếp từ trung tâm thần kinh trong khi các tế bào sắc tố khác chịu ảnh hưởng chủ yếu bởi hàm lượng hormon, chẳng hạn trong giai đoạn cá sinh sản lượng hormon tăng cao thì cá sẽ có màu sặc sỡ hơn.
Methyltestosterone được sử dụng làm thuốc chữa trị chứng thiếu hormon ở nam giới và ung thư vú ở phụ nữ. Nó cũng là loại thuốc kích thích giúp tăng cường sức lực và trọng lượng nên bị cấm dùng trong lãnh vực thể thao, không chỉ để đem lại công bằng trong thi đấu mà còn vì nó có những tác dụng phụ không tốt cho sức khoẻ. Nhiều trường hợp vận động viên bị đột tử hay nữ vận động viên bị “nam hoá” đều do sử dụng chất này quá liều hay lâu dài mà ra.
Ở cá rô phi và cichlid nói chung, giới tính được hình thành trong giai đoạn cá bột dưới tác động của các yếu tố về môi trường như nhiệt độ, độ pH, hormon và quan hệ kích thước giữa các cá thể trong cùng bầy đàn. Chẳng hạn, thống kê của những người nuôi cá cảnh cho thấy ở điều kiện nhiệt độ và độ pH cao, tỷ lệ cá đực hình thành cao hơn so với mức bình thường. Trong chăn nuôi, người ta trộn bột 17a – Methyltestosterone vào thức ăn để “đực hoá” cá rô phi bột. Bởi vì cá rô phi đực lớn nhanh hơn cá cái rất nhiều, cho nên nếu đàn cá bột có tỷ lệ cá đực cao thì năng suất chăn nuôi cũng tăng lên. Liều lượng sử dụng thông thường là 60 mg/1 kg trọng lượng cá bột và cho cá ăn liên tục trong 2-3 tuần sau khi nở. Tỷ lệ cá đực thu được lên đến 90-95%.
Tuy nhiên, 17a – Methyltestosterone là chất độc và cần được sử dụng một cách có kiểm soát. Dư lượng hormon tăng trưởng trong ngành chăn nuôi có thể tác động xấu đến sức khỏe người tiêu dùng cũng như làm ô nhiễm môi trường. Nếu cho cá ăn quá liều và kéo dài cũng sẽ dẫn đến những tổn hại không thể phục hồi đối với cơ quan sinh sản và những cơ quan nội tạng khác như gan và thận.
Trong nhiều năm trời, người nuôi cá nội địa không thể lai tạo được những con cá La Hán đời mới như Khỉ đỏ đực, King Kamfa đực nhập khẩu từ nước ngoài mặc dù chúng đã đến tuổi trưởng thành. Quan sát kỹ lưỡng trong hồ kiếng cho thấy bộ phận sinh dục của chúng teo nhỏ đi so với dòng cá La Hán đời cũ, và cho dù chúng vẫn làm đầy đủ các thao tác thụ tinh cho trứng như bình thường nhưng trứng không bao giờ nở!
Cá đực vẫn thụ tinh nhưng trứng không bao giờ nở! Những nỗ lực vô vọng như thế này diễn ra ở khắp nơi.
Một quan sát khác trên các tiệm cá cảnh chuyên bán cá La Hán bột ngoại nhập cho thấy những con cá mới bằng móng tay út đã lên màu và đặc biệt là “châu” sáng bóng. Đó là lý do mà King Kamfa được mệnh danh “vua châu sáng”. Những con cá cichlid thuần chủng có quan hệ huyết thống với King Kamfa như Texas cichlid cũng không thể lên màu nhanh và nổi bật đến như vậy. Những con cá lai tạo ở nội địa như Kim Cương Phúc Lộc Thọ hay Nữ Hoàng Kim Cương ở cùng độ tuổi có màu sắc kém hơn rất nhiều. Thực tế, hầu hết King Kamfa sẽ xuống màu khi được nuôi trong điều kiện bình thường (tức không bổ sung chất lên màu vào thức ăn) sau từ 6 tháng đến 1 năm và thường được cho là do “người nuôi không biết cách chăm sóc”. Nên nhớ rằng điều kiện chăm sóc và nuôi dưỡng ở tiệm cá thường kém hơn so với nuôi ở nhà!
Mặc dù còn một nhóm những chất hormon tăng trưởng khác như estrogen và progesteren nhưng căn cứ vào mức độ phổ biến của 17a – Methyltestosterone trong chăn nuôi thuỷ sản cũng như tác dụng mạnh mẽ của chúng lên những cá thể đực, tôi cho rằng một số loại thức ăn viên được quảng cáo có tác dụng lên màu và lên đầu có thể chứa 17a – Methyltestosterone. Việc sử dụng quá liều và liên tục chất này là nguyên nhân gây ra sự vô sinh của những cá thể La Hán đực và nó cũng tạo ra màu sắc nổi bật một cách giả tạo ở cá La Hán bột ngoại nhập!
Chất tạo màu Carophyll Pink 10% CWS
Chất tạo màu Carophyll Pink.
Carophyll Pink chứa 10% astaxanthin tức chất liên quan đến các sắc tố đỏ và cam. Cá không có khả năng tổng hợp chất này nên chúng phải lấy qua nguồn thức ăn và tích tụ dưới da. Carophyll vốn là chất phụ gia thực phẩm dùng trong nghành công nghiệp chăn nuôi, chẳng hạn như cá hồi và tôm. Nó được quảng cáo là đem lại màu sắc hấp dẫn cho thịt và trứng cá hồi cũng như làm tăng tỷ lệ sống sót và tăng trưởng của tôm, cá bột.
Trên thực tế, nhóm chất có liên quan đến sắc tố đỏ cam không chỉ astaxanthin mà còn có carotene và canthaxanthin (Carophyll Red 10%) tuy nhiên Carophyll Pink là chất đang lưu hành phổ biến trên thị trường cá cảnh nội địa. Vậy sử dụng astaxanthin để tăng màu cho cá cảnh có hại hay không? Khi tìm hiểu về chất này chúng tôi thấy nó gồm hai loại: loại có nguồn gốc tự nhiên và loại tổng hợp. Astaxanthin tự nhiên được lấy từ các nguồn vi tảo, men bia, thịt cá hồi, động vật phù du và động vật giáp xác, nó là dược phẩm dùng cho người và dĩ nhiên là vô hại. Astaxanthin tổng hợp được sản xuất bới các công ty DSM (Carophyll Pink 10% CWS) và BASF (Lucantin). Nguồn gốc của chúng không được tiết lộ nhưng có thông tin cho rằng chúng là một trong những chế phẩm chiết xuất từ dầu thô. Thịt cá hồi nuôi bằng thức ăn trộn astaxanthin tổng hợp có thể gây dị ứng đối với một số thực khách mẫn cảm với chất này nhưng nhìn chung chưa thấy báo cáo nào về tác hại của nó lên sức khoẻ của vật nuôi hay nói cách khác, nó vô hại đối với cá cảnh.
Tác động của Carophyll Pink lên màu sắc cá cảnh thường chấm dứt khá nhanh sau khi chúng ta ngừng bổ sung chất này vào thức ăn của cá.
